أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

402

قانون ( فارسى )

بر روده‌ها و اندامان مأمور ريختن آشغال درون فشار مىآورد كه مدفوع يا بول و يا جنين را از اثر اين فشار دادن بيرون دهند . همين غشاى صفاقى از بادكردگى شديد جلوگيرى مىكند و اندامان درونى را وسيلهء زردپيهاى محكم به هم بسته است . اين غشا در پشت چنان به پشت چسبيده است كه گوئى جزئى غير قابل انفكاك از پشت است . اين صفاق در قسمت عقب بر گوشت غددى كشيده شده و تو گوئى گوشت غددى زيراندازى براى اين صفاق و رگهاى بزرگ و لوله رگهاى ميان روده و معده است . برخى از اطباء گويند : نبايد گفت كه صفاق پرزه رگهاى گوناگون دارد بلكه اين پرزها هستند كه بر جاهاى معلوم تنيده‌اند . اينها عبارتند از ابزار كار نيروى سه‌گانهء طبيعت شامل : جاذبه ، هضم‌كننده و دفع‌كننده . اين دسته از اطبا نمىتوانند همين عقيده را دربارهء پرزه رگهاى واقع در رگها و مثانه و زهدان اظهار كنند و بگويند كه جزئى از غشا نيستند و جسم مستقل هستند و ربطى به غشا ندارند و از آن منشعب و تنيده شده‌اند . همين دو پردهء غشائى نگه‌دارندهء اندامان پايينى احشا هستند و از آنها محافظت مىكنند و هنگامى كه به زهار مىرسند دو سوراخ در آنها پيدا مىشوند كه به سوراخ مار و مارمولك مشهورند . اين دو سوراخ يكى در طرف راست و يكى در طرف چپ است ؛ دو سوراخ بعد از كمى پايين آمدن هركدام به كيسه‌اى تبديل مىشوند كه بيضه‌ها در آن قرار گرفته‌اند . زير اين دو غشا پردهء ثرب هست ؛ اين پرده - كه در حقيقت دو پردهء برهم آمده است - رگهاى شريانى زياد در ميان دارد و رگهاى پايين‌تر از شريانها نيز در اين دو لايه قرار دارند . شكل ثرب به كيسه مىماند و با معده و ماساريقا و رودهء بزرگ مربوط است . ثرب از دو زايده تنيده است ، يكى از باريطون و در نزديكى معده و رودهء اثناعشر برآمده و ديگرى در نزديكى زهار است . پس اوّلين چيزى كه بر شكم است پوست است و در زير پوست غشاى آسترى اولى است كه اين هر دو را مراق ناميده‌اند . بعد از آن ماهيچه‌ها و بعد باريطون و سپس ثرب و آنگاه روده‌ها هستند . فصل دوم فتق و شبيه فتق گاهى رخ مىدهد جرمى غير طبيعى كه قبلا در خارج غشاى دو لايه ( رويه و آستر ) محصور بوده ، آن را سوراخ مىكند . يا اينكه جرم غشا از جايى ديگر - غير سوراخ - پاره نشده ، امّا سوراخ گشادتر از حالت طبيعى شده و جرم بيگانه راه بيرون ريختن يافته است . يا آسيبى گدازنده سوراخ و مجراى سوراخ به پايين را تحليل برده است . در هر حال اگر مادهء بيگانه به بيضه‌ها برسد ، آن را ادره يا قيله ( آب در خايه ) نامند ؛ و در غير اين